Nobel 2025 z fizyki przyznany

Poznaliśmy laureatów Nobla z fizyki. Tegoroczną nagrodę otrzymali trzej naukowcy pracujący na amerykańskich uczelniach: John Clarke, Michel H. Devoret i John M. Martinis. Komitet Noblowski docenił ich za osiągnięcia w dziedzinie mechaniki kwantowej. Naukowcy zostali nagrodzeni za "odkrycie makroskopowego tunelowania kwantowego i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym". Wcześniej tunelowanie i kwantyzacja energii były badane w układach składających się z zaledwie kilku cząstek. Zwycięzcy podzielą się po równo nagrodą w wysokości 11 mln koron szwedzkich. "Tegoroczni laureaci Nagrody Nobla z fizyki przeprowadzili serię eksperymentów z obwodem elektrycznym, w których wykazali, że osobliwe właściwości świata kwantowego można urzeczywistnić w układzie na tyle dużym, że można go trzymać w dłoni. Ich nadprzewodzący układ elektryczny mógł tunelować z jednego stanu do drugiego, tak jakby przechodził prosto przez ścianę. Wykazali również, że układ absorbował i emitował energię w dawkach o określonych rozmiarach, zgodnie z przewidywaniami mechaniki kwantowej" - wyjaśnił Komitet Noblowski. "Ich praca stworzyła możliwości rozwoju technologii kwantowej nowej generacji, w tym kryptografii kwantowej, komputerów kwantowych i czujników kwantowych". Fizycy od lat pytali, jak duży może być układ, który zachowuje się zgodnie z prawami mechaniki kwantowej. Zespół Johna Clarke’a z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, Michela Devoreta z Yale University i Johna Martinisa z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara w latach 1984-1985 przeprowadził doświadczenia, które przyniosły zaskakującą odpowiedź: kwantowe zjawiska mogą występować w układach makroskopowych. Badacze stworzyli tzw. złącze Josephsona wykorzystując obwód zbudowany z nadprzewodników - materiałów, przez które prąd płynie bez oporu - oddzielonych cienką warstwą izolatora. To w nim zaobserwowali dwa kluczowe zjawiska: tunelowanie kwantowe i kwantyzację energii. Innymi słowy, ich układ elektryczny „przeskakiwał” z jednego stanu do drugiego, tak jakby prąd przechodził przez barierę nie do pokonania w klasycznym świecie. Laureaci nagrody wyjaśniają, że cały układ zachowywał się tak, jakby tworzył jedną cząstkę obejmującą cały obwód. Zjawisko to dowodzi, że złożone układy - składające się z miliardów cząstek - mogą wykazywać wspólne, kwantowe zachowanie.

Nagroda Nobla 2025 z fizyki: John Clarke, Michel H. Devoret i John M. Martinis

John Clarke

Ur. 10 lutego 1942 roku w Cambridge-angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (2025). Studiował na University of Cambridge, gdzie uzyskał również stopień doktora w 1968 roku. Staż podoktorski odbył na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. W 1983 został laureatem Distinguished Teaching Award. W 2004 został wyróżniony Hughes Medal. W 2025 wspólnie z Michelem Devoret i Johnem Martinisem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie makroskopowego tunelowania kwantowo-mechanicznego i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym.

Michel H. Devoret

Ur. 1953 w Paryżu - francuski fizyk, wykładowca na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara. Specjalista w dziedzinie fizyki kwantowej, profesor emeritus w dziedzinie fizyki stosowanej na Uniwersytecie Yale. Szef zespołu naukowego Google Quantum AI. W 2025 wspólnie z Johnem Clarkiem i Johnem Martinisem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie makroskopowego tunelowania kwantowo-mechanicznego i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym.

John M. Martinis

Ur. 1958 - amerykański fizyk, profesor emeritus na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara. W 2025 wspólnie z Johnem Clarkiem i Michelem Devoret otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie makroskopowego tunelowania kwantowo-mechanicznego i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym.

W liczbach

Do 2025 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki przyznano 118 razy, a wyróżniono nią 226 osób. Nobla w tej kategorii zdobyło pięć kobiet: Maria Skłodowska-Curie (1903), Maria Goeppert-Mayer (1963), Donna Strickland (2018), Andrea Ghez (2020) i Anne L’Huillier (2023). John Bardeen, jako jedyny laureat, został w dziedzinie fizyki uhonorowany: w 1956 r. za udział w wynalezieniu tranzystora oraz ponownie w 1972 r. za wkład w rozwój teorii nadprzewodnictwa (tzw. teoria BCS). Najmłodszym laureatem był wyróżniony w 1915 roku wraz z ojcem William Lawrence Bragg "za wkład w badanie struktury krystalicznej przy użyciu promieni Röntgena", który w chwili ogłoszenia nagrody miał 25 lat. Natomiast najstarszym laureatem Nobla w tej kategorii w 2018 został Arthur Ashkin, który miał wówczas 96 lat.

Źródło: https://www.projektpulsar.pl/struktura/2317627,1,nagroda-nobla-2025-z-fizyki-john-clarke-michel-h-devoret-i-john-m-martinis.read