Lokalne finanse

Obecna koalicja rządząca stara się naprawić lokalne finanse, wysupłując z budżetu centralnego duże pieniądze. Łączne dochody miast i gmin w 2024 r. były wyższe aż ok. 20 proc. niż rok wcześniej, ich deficyt spadł do ok. 4 mld zł (z 21 mld zł w 2023 r.). Ale problemy samorządów nie zniknęły z dnia na dzień.

Lokalne budżety wciąż pod presją, wyzwań nie ubywa

Nadal nie udało pokryć wszystkich ubytków wynikających ze zmian w podatkach w ramach reformy Polski Ład – wpływy z tytułu udziałów w PIT są wyraźnie mniejsze niż gdyby tej reformy nie było. Tymczasem w samorządach nowych zadań i wyzwań wciąż przybywa. Rosną oczekiwania mieszkańców co do zaspokojenia ich podstawowych potrzeb, poprawy jakości życia i standardu usług publicznych. Do tego dochodzą wielkie cywilizacyjne wyzwania związane z transformacją energetyczną i adaptacją do zmian klimatu, czy budową szeroko rozumianego bezpieczeństwa.

Im trudniejsze warunki, tym większej determinacji i wysiłku wymaga realizacja założonych wizji i strategii. I tym bardziej trzeba docenić wysiłki samorządów na rzecz zrównoważonego, odpowiedzialnego rozwoju. Liderów pod tym względem wyłania właśnie Ranking Samorządów „Rzeczpospolitej”.

Sopot na czele stawki

Zwycięzcami XXI Rankingu Samorządów w kategorii miast na prawach powiatu zostały: Sopot, Płock oraz Opole.

Sopot już nieraz zajmował najwyższe miejsca w naszym zestawieniu, tym razem na miano lidera zasłużył przede wszystkim maksymalną punktacją w obszarze „środowisko", a także bardzo wysoką - w obszarze „społeczeństwo". Łącznie miasto uzyskało 76,71 pkt. na 85 możliwych. - Sopot rozwija się w sposób mądry, wrażliwy i odpowiedzialny podkreśla Magdalena Czarzyńska-Jachim, prezydentka Sopotu. - Razem z mieszkańcami tworzymy miasto bezpieczne, nowoczesne i otwarte, włączające, a nie wykluczające - dodaje.

Jako najważniejsze przedsięwzięcia z ostatnich lat prezydentka wymienia m.in. budowę mieszkań komunalnych, w czym Sopot okazuje się liderem, rozwój transportu przyjaznego mieszkańcom, poszerzenie oferty kulturalnej i uzdrowiskowej, czy projekty inwestycyjne związane ze zmianami klimatycznymi.

Płock wygrywa inwestycjami

Drugie miejsce (w kategorii miasta na prawach powiatu) zajął Płock, awansując z 10. pozycji w ubiegłym roku, po otrzymaniu 73,27 pkt. Na tle konkurencji Płock wyróżnia się m.in. bardzo dobrą kondycją finansową. Udział dochodów własnych w dochodach ogółem wyniósł średnio w latach 2022-2024 ok. 65 proc., co jest jednym z najwyższych wyników, zadłużenie miasta jest bardzo niskie (26 proc. dochodów na koniec 2024 г.), a wypracowana nadwyżka operacyjna najwyższa wśród miast na prawach powiatu.

Z kolei w obszarze „społeczeństwo" Płock uzyskał najwyższą punktację. Na ten wynik złożyła się niezła pozycja w kilku cząstkowych wskaźnikach, przy czym warto tu wspomnieć wyjątkowo wysokie inwestycje w zakresie infrastruktury społecznej (dotyczącej oświaty, kultury, kultury fizycznej i pomocy społecznej). Wśród tych inwestycji największa w ostatnich latach - to budowa Centrum Sportowo-Rekreacyjnego.

Opole w czołówce

Trzecie miejsce przypadło w tym roku Opolu (72,63 pkt.). W naszym zestawieniu miasto może pochwalić się jednym z najlepszych wyników jeśli chodzi o: budownictwo komunalne i czynszowe, poziom wydatków na ochronę powietrza i zieleń miejską, czy dostępność miejsc dla dzieci w żłobkach i przedszkolach.

Opole okazało się też jednym z liderów w pozyskiwaniu i wykorzystaniu funduszy UE z nowego rozdania z przeznaczeniem na rozwój OZE, adaptację do zmian klimatu, zrównoważony transport miejski czy rewitalizację. To już 370 mln zł, czyli 2,9 tys. zł na jednego mieszkańca.

Prezydent Opola Arkadiusz Wiśniewski, jako główne dokonania samorządu w ostatnich latach wymienia szereg inwestycji, choćby z zakresu ochrony środowiska, mieszkalnictwa, czy oświaty. - W przyszłym roku oddamy kolejne 160 mieszkań społecznych, a w planach jest budowa kilkudziesięciu mieszkań komunalnych dla mniej zamożnych Opolan - podkreśla Wiśniewski.

TOP 10 miast na prawach powiatu

Wśród miast na prawach powiatu zaraz za podium, z bardzo niewielką różnicą punktów, tym razem znalazły się Gliwice; dziesiątkę najlepszych miast na prawach powiatu stanowią zaś w kolejności: Rybnik, Poznań, Żory, Olsztyn, Konin oraz Dąbrowa Górnicza.

W porównaniu z XX edycją rankingu, w TOP 10 doszło do sporych przetasowań. Do tego grona awansowały takie miasta jak: Opole, Rybnik, Poznań, Żory i Olsztyn, a na dalsze pozycje spadły: Słupsk, Jastrzębie-Zdrój, Katowice, Zielona Góra oraz Świętochłowice.

Zwycięzcy wśród gmin miejskich

W kategorii gmin miejskich i miejsko-wiejskich na pierwszym miejscu stanęły: Łeba oraz Polanica-Zdrój, z taką samą liczbą 73,32 punktów; na drugim Kamieńsk (69,95 pkt.), na trzecim zaś - Międzyzdroje (64,27 pkt.).

Pierwszą dziesiątkę w tej kategorii uzupełniają: Dziwnów (woj. zachodniopomorskie), Duszniki-Zdrój (woj. dolnośląskie), Mielno (woj. zachodniopomorskie), Nowe Warpno (woj. zachodniopomorskie), Krynica Morska (woj. pomorskie) oraz Bytom Odrzański (woj. lubuskie). W porównaniu z Rankingiem Samorządów 2024, miejsce w TOP 10 zachowały Łeba i Polanica-Zdrój.

Łeba dba o mieszkańców i turystów

- Dbamy, aby rozwój Łeby był harmonijny - podkreśla Agnieszka Derba, burmistrz nadmorskiej miejscowości. Samorząd stawia sobie za cel, by miasto było miejscem atrakcyjnym i dla turystów i dla mieszkańców. Zależy nam na tym, by chronić naszą wyjątkową przyrodę, mądrze gospodarować zasobami i zwiększać odporność miasta na zmiany klimatyczne oraz presję sezonową - dodaje pani burmistrz.

Łeba zajęła pierwsze miejsce w swojej kategorii także w ubiegłym roku. I podobnie jak wówczas również i teraz swoją wysoką pozycję zawdzięcza głównie doskonałym wynikom w obszarze „społeczeństwo". Miasto pochwalić się może m.in. niezwykle wysokim poziomem wydatków na edukację (w przeliczeniu na jednego ucznia), dużymi inwestycjami na infrastrukturę społeczną (5,8 tys. zł per capita jako średnia z lat 2022-2024), wysokim odsetkiem dzieci objętych opieką przedszkolną, czy dużą liczbą działających w mieście stowarzyszeń i organizacji pozarządowych.

Polanica-Zdrój liderem ekologii i zielonej infrastruktury

Polanica-Zdrój (ex aequo I miejsce z Łeba) to również turystyczna miejscowość, tyle że w woj. dolnośląskim. W naszym zestawieniu otrzymała maksymalną liczbę punktów w obszarze środowisko".

Miasto bardzo dużo inwestuje w tzw. zieloną infrastrukturę (około połowa wszystkich inwestycji to te prośrodowiskowe), w tym ochronę powietrza, rozbudowę sieci wodociągowej, rewitalizację terenów zielonych. W 2024 r. kluczowe projekty to również budowa nowego przedszkola, otwarcie pierwszego od kilkudziesięciu lat żłobka, czy budowa parku wodnego.

Nasze priorytety to wzmacnianie funkcji uzdrowiskowych, rozwój ekologicznej i bezpiecznej infrastruktury, inwestowanie w przestrzenie publiczne sprzyjające rekreacji oraz wspieranie aktywnej społeczności lokalnej - zaznacza Mateusz Jellin, burmistrz miasta. W minionych trzech latach zrealizowaliśmy szereg działań, które umacniają te cele. Naszym dużym atutem pozostaje harmonijne połączenie walorów naturalnych z rosnącą ofertą usług uzdrowiskowych i rekreacyjnych - dodaje.

Kamieńsk i Międzyzdroje wśród najlepszych gmin

Zdobywca drugiego miejsca w omawianej kategorii - Kamieńsk, to gmina miejsko-wiejska w województwie łódzkim. W naszym zestawieniu wyróżnia się bardzo dobrą kondycją finansową i wysoką punktacją w pozostałych obszarach.

Burmistrz Kamieńska Jarosław Bąkowicz wylicza szereg wyzwań, przed jakimi stoi gmina, i jednocześnie cały szereg rozwiązań i pomysłów, jak im sprostać. Samorząd tworzy nową strefę przemysłową, chce się rozwijać turystycznie, realizuje wiele projektów z zakresu transformacji energetycznej, w tym ambitny projekt montażu 800 różnego typu instalacji OZE u ok. 360 gospodarstw domowych.

Międzyzdroje, jedna z największych atrakcji turystycznych w woj. zachodniopomorskim, zajęła trzecie miejsce w naszym zestawieniu. Ostatnie lata były dla miasta rekordowe, jeśli chodzi o inwestycje, z budżetem wynoszącym 250 mln zł (razem ze spółkami miejskimi). - Nasze działania w tym czasie skupiały się na poprawie infrastruktury, ochronie środowiska, wsparciu dla edukacji i kultury, a także budowie społeczeństwa opartego na wartościach solidarności i wzajemnego szacunku Mateusz Bobek, burmistrz Międzyzdrojów.

TOP 10 gmin wiejskich

W kategorii gmin wiejskich pierwsze miejsce w Rankingu Samorządów 2025 zajęła gmina Kleszczów w woj. łódzkim, która uzyskała 69,41 pkt. Drugie miejsce należy do gminy Grębocice z woj. dolnośląskiego (61,27 pkt.), trzecie zaś do gminy Czarnocin z woj. łódzkiego (60,78 pkt.).

TOP 10 najlepszych gmin wiejskich uzupełniają: Kobierzyce (woj. dolnośląskie), Rewal (woj. zachodniopomorskie), Michałowice (woj. mazowieckie), Ustronie Morskie (woj. zachodniopomorskie), Tarnowo Podgórne (woj. wielkopolskie), Baranów (woj. wielkopolskie) oraz Radwanice (woj. dolnośląskie).

Kleszczów stawia na zieloną transformację

Kleszczów wysoką pozycję zawdzięcza m.in. maksymalnej punktacji w obszarze „środowisko". I nic w tym dziwnego, bo kwestie dotyczące transformacji energetycznej gmina traktuje priorytetowo. Realizuje m.in. takie gminne programy, jak: ograniczanie emisji szkodliwych zanieczyszczeń (w ramach którego udzielane jest dofinansowanie), termomodernizacja budynków mieszkalnych, dofinansowanie zakupu i montażu przydomowych oczyszczalni ścieków bytowych (lub przyłączania nieruchomości do gminnej sieci kanalizacyjnej).

Wójt Kleszczowa Dariusz Michałek oprócz twardych” inwestycji jako najważniejsze inicjatywy wylicza też ciekawe programy społeczne, takie jak projekt „Złota Rączka" (pomoc dla seniorów w drobnych naprawach domowych) czy stypendia dla uczniów i studentów.

Grębocice i Czarnocin inwestują w jakość życia

Z kolei gmina Grębocice, jak również gmina Czarnocin otrzymały w rankingu relatywnie najwięcej punktów w obszarze „społeczeństwo". Wójt Grębocic Roman Jabłoński jednym tchem wymienia szereg przedsięwzięć realizowanych z myślą o jakości życia mieszkańców. To np. nowoczesna hala sportowa przy szkole podstawowej, dwa przedszkola, nowa remiza OSP, nowa siedziba centrum kultury, czy programy profilaktyki zdrowotnej.

- Dzięki przemyślanej strategii inwestycyjnej i efektywnemu wykorzystaniu środków zewnętrznych gmina Czarnocin umacnia swój potencjał rozwojowy - zaznacza z kolei Mariusz Kozub, wójt Czarnocina. Gmina realizuje szereg programów, w tym rewitalizacji przestrzeni, modernizacji szkół, obiektów sportowych, układu drogowego, czy sieci wodno-kanalizacyjnej.

Źródło: Anna Cieślak-Wróblewska, Jak rozwija się Polska lokalna? Oto liderzy, Rzeczpospolita, 25 listopada r.

Źródło zdjęcia