Olga Tokarczuk polską laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018

Literacka Nagroda Nobla! Radość i wzruszenie odebrały mi mowę. Ogromnie dziękuję za wszystkie gratulacje! - napisała na swoim oficjalnym profilu na Facebooku Olga Tokarczuk.

Cieszymy się ogromnie, że Akademia Szwedzka nagrodziła Olgę Tokarczuk literacką Nagrodą Nobla. To wspaniała, ceniona na całym świecie pisarka. Jesteśmy niezwykle dumni, że kolejna Nagroda Nobla w dziedzinie literatury przypada Polsce, po Henryku Sienkiewiczu, Władysławie Reymoncie, Czesławie Miłoszu i Wisławie Szymborskiej.

Biografia Pani Olgi Tokarczuk

Olga Tokarczuk urodziła się w 1962 roku w Sulechowie. Wychowywała się wśród książek, jest córką polonistki i bibliotekarza. Wychowała w Klenicy, skąd przeniosła się z rodzicami do Kietrza. Tam ukończyła Liceum Ogólnokształcące im Cypriana Kamila Norwida. Jest absolwentką Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie studiów, jako wolontariuszka opiekowała się osobami z problemami psychicznymi. Zainteresowała się również pracami Carla Junga, co wywarło wpływ na jej twórczość. Pisać zaczęła jako nastolatka. Po studiach pracowała jako psycholożka. Zadebiutowała w 1979 na łamach pisma „Na przełaj”, gdzie pod pseudonimem „Natasza Borodin” opublikowała pierwsze opowiadania. A po powrocie także debiutancką powieść Podróż ludzi księgi (1993). Sławę przyniosła jej trzecia książka Prawiek i inne czasy, która w 1997 roku znalazła się w finale Nike i zdobyła Nike Czytelników, Paszport „Polityki” i Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Nike Czytelników dostała jeszcze czterokrotnie - za Dom dzienny, dom nocny, Grę na wielu bębenkach, Biegunów i Księgi Jakubowe. Te dwie ostatnie powieści przyniosły jej także Nike przyznawaną przez jury. W rankingu tygodnika Wprost, obejmującym najlepiej zarabiających pisarzy w Polsce w 2019, zajęła 3. miejsce. Do sierpnia 2020 była członkinią Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, następnie przystąpiła do stowarzyszenia Unia Literacka. W 2019 roku brytyjski dziennik The Guardian umieścił powieść Prowadź swój pług przez kości umarłych na liście 100 najlepszych książek XXI wieku na miejscu 75. W 2023 roku niemiecki tygodnik Die Zeit opublikował listę 100 najlepszych książek literatury światowej, znalazła się na niej książka Bieguni. W 2024 roku amerykański dziennik The New York Times umieścił powieść Empuzjon na liście 100 najlepszych książek roku, a amerykański tygodnik Time umieścił Prowadź swój pług... na miejscu 73 na liście 100 najlepszych thrillerów opublikowanych po 1800 roku. W 2025 roku niemiecki tygodnik Der Spiegel opublikował listę 100 najlepszych książek z lat 1925-2025, znalazły się na niej Księgi Jakubowe. Der Spiegel wyróżnił jeszcze Sklepy cynamonowe Brunona Shulza, w pozostałych przypadkach książki Olgi Tokarczuk były jedynymi wyróżnionymi pozycjami z Polski.

Działalność

Była współorganizatorką Festiwalu Opowiadania, podczas którego autorzy krótkich form literackich z Polski i zagranicy prezentują swoje utwory. Prowadziła warsztaty prozatorskie w Studium Literacko-Artystycznym na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W 2008 prowadziła zajęcia z twórczego pisarstwa na Uniwersytecie Opolskim. Jest aktywnie zaangażowana w sprawy uchodźców i praw mniejszości. Zajmuje się działalnością w ramach stowarzyszeń oraz organizacji pozarządowych działających na rzecz praw człowieka i zwierząt. Od 2015 organizuje w Nowej Rudzie i okolicach Festiwal Góry Literatury przy współudziale Karola Maliszewskiego, Stowarzyszenia Kulturalnego „Góry Babel” oraz miasta i gminy Nowa Ruda. W programie festiwalu znajdują się: akcje edukacyjne, debaty, koncerty, panele, pokazy, spotkania, Noworudzkie Spotkania z Poezją, warsztaty (filmowe, kulinarne i literackie) oraz wystawy. 2 grudnia 2019 we Wrocławiu zapowiedziała powołanie fundacji, która za swoje cele obierze m.in. wspieranie i promocję polskiej kultury, w tym pisarzy i tłumaczy; działanie na rzecz praw człowieka, w tym przeciwdziałanie dyskryminacji i ograniczaniu swobód obywatelskich oraz ochronę środowiska, w tym walkę o prawa zwierząt. W 2022 została ambasadorką Wrocławskiego Roku Dobrych Relacji, które odbyły się pod hasłem: „Wrocław miastem wolnym od samotności”. W ten sposób zwrócono uwagę na narastający problem samotności wśród społeczeństwa.

Międzynarodowa sława

Proza Tokarczuk od lat znana jest i ceniona nie tylko w Polsce. W 2013 roku pisarka otrzymała międzynarodową nagrodę Vilenica, przyznawaną pisarzom z Europy Środkowej. Za Księgi Jakubowe otrzymała Międzynarodową Nagrodę Literacką Kulturhuset Stadsteatern w Sztokholmie i Nagrodę Laure-Bataillon dla najlepszej książki przełożonej na język francuski. Ogromny sukces przyniosła jej publikacja książki Bieguni w języku angielskim w przekładzie Jennifer Croft. W 2017 roku Tokarczuk otrzymała za nią prestiżową The Man Booker International Prize. Kilka miesięcy później ta sama pozycja znalazła się w finale amerykańskiej National Book Award. Tokarczuk jest laureatką wielu krajowych i międzynarodowych nagród i wyróżnień za swój dorobek literacki. W 2008 roku otrzymała najważniejszą polską nagrodę literacką, NIKE. Od wielu lat Instytut Polski w Sztokholmie współpracuje przy premierze książek Olgi Tokarczuk w Szwecji. Współpraca ta rozpoczęła się wraz z pierwszym przekładem Tokarczuk na język szwedzki w 2002 roku, kiedy „Gry na wielu małych bębnach” zostały opublikowane w tłumaczeniu Jana Henrika Swahna. Od tego czasu, we współpracy z wydawnictwem Ariel, Instytut Polski zorganizował liczne spotkania autorskie z Olgą Tokarczuk w związku z publikacją jej książek w języku szwedzkim, w tym na Międzynarodowej Scenie Autorów w Sztokholmie i w Malmö (2009 i 2011). Laureatkę literackiej Nagrody Nobla i Honorową Obywatelkę Wrocławia przywitał prezydent miasta Jacek Sutryk przypominając, że pisarka wraca do domu, do miasta, które który był też domem dla Tadeusza Różewicza, Rafała Wojaczka, Tymoteusza Karpowicza. Przywołał uroczystość z czerwca 2019 roku, podczas której pisarka odebrała w Ratuszu tytuł Honorowego Obywatela Wrocławia. Olga Tokarczuk jest uważana za jedną z najwybitniejszych i najbardziej poczytnych współczesnych polskich pisarek. Jej twórczość była tłumaczona na ponad 35 języków. Na podstawie jej powieści „Prowadź swój pług przez kości umarłych”, Agnieszka Holland i Kasia Adamik zrobiły film pt. Pokot”, nagrodzony Srebrnym Niedźwiedziem na festiwalu filmowym w Berlinie w 2017 roku.

Dorobek literacki

"Miasta w lustrach",

"Podróż ludzi Księgi",

"E.E.",

"Prawiek i inne czasy",

"Szafa",

"Dom dzienny, dom nocny",

"Opowieści wigilijne" (razem z Jerzym Pilchem i Andrzejem Stasiukiem),

"Lalka i perła",

"Gra na wielu bębenkach",

"Ostatnie historie",

"Anna In w grobowcach świata",

"Bieguni",

"Prowadź swój pług przez kości umarłych",

"Moment niedźwiedzia",

"Księgi Jakubowe",

"Zgubiona dusza",

"Opowiadania bizarne",

"Czuły narrator",

"Empuzjon",

"Pan Wyrazisty",

"ahat ilī. Siostra bogów",

„Grzech, o którym śnili prawosławni”,

„Obcy”,

„Nasz dom na końcu i w środku świata”,

„Wielka podróż z Wałbrzycha do Warszawy w ważnych interesach”,

„Von Magnus”,

„Palec Stalina”,

„Najbrzydsza Kobieta Świata”,

„Przejście”,

„Fryzjer”,

„Loteria”,

„Warszawa. Silnik diesla”,

„Rubież”,

„Głosy, śmiechy, rozmowy”,

„Notatki o Franku”,

„Psy kochane stają się bardzo „ludzkie””,

„Droga chlebowa”,

„Pomiędzy”,

„Człowiek, który nie lubił swojej pracy”,

„Przetwory na życie (na niestrawność)”,

„Gość”,

„Psiakrew”

„Lekcja pisania”

„Skarb”

„Wielogłos o Zagładzie (praca zbiorowa)”

„Nieswojość (praca zbiorowa)”

„Erotica 2022”.

Nagrody

1993 - Nagroda Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek – za powieść "Podróż ludzi Księgi".

1997 - Nagroda Fundacji im. Kościelskich - za powieść "Prawiek i inne czasy" .

1997 - Paszport "Polityki" w kategorii: Literatura - "za powieść »Prawiek i inne czasy«, której metafizyka jest czymś nowym w literaturze polskiej".

1997 - finalistka Nagrody Literackiej "Nike"; laureatka Nagrody Czytelników - za powieść "Prawiek i inne czasy".

1999 - finalistka Nagrody Literackiej "Nike"; laureatka Nagrody Czytelników - za powieść "Dom dzienny, dom nocny".

1999 - Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta - za powieść "Dom dzienny, dom nocny".

1999 - II Nagroda za sztukę "Skarb" w zamkniętym konkursie na utwór dramatyczny ogłoszonym przez Teatr TV.

1999 - Kryształowe Zwierciadło - Nagroda miesięcznika "Zwierciadło" za osobiste i oryginalne pisarstwo.

2002 - Brücke Berlin Preis - za powieść "Dom dzienny, dom nocny".

2002 - finalistka Nagrody Literackiej "Nike"; laureatka Nagrody Czytelników - za powieść "Gra na wielu bębenkach".

2003 - Nagroda Kulturalna Śląska Kraju Związkowego Dolna Saksonia.

2003 - Nagroda programu telewizyjnego "Pegaz" w dziedzinie literatury za zbiór opowiadań "Gra na wielu bębenkach".

2004 - International IMPAC Dublin Literary Award (nominacja).

2008 - Nagroda Literacka "Nike"; laureatka Nagrody Czytelników - za powieść "Bieguni".

Nagroda "Odry" za "udana próbę zmierzenia się z problematyką nieuchronności przemijania i życia bez religijnego dogmatu w powieści »Bieguni«".

2008 - Nagroda Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego.

2009 - Śląski Wawrzyn Literacki - za powieść "Prowadź swój pług przez kości umarłych".

2010 - nominacja do Nagrody Literackiej "Nike" - za powieść "Prowadź swój pług przez kości umarłych".

2011 - Tytuł Ambasadora Polszczyzny w piśmie.

2012 - Uznamska Nagroda Literacka / Usedomer Literaturpreis - za wkład w europejski dialog o historii i czasach współczesnych.

2013 - Międzynarodowa Nagroda Vilenica przyznawana przez Związek Pisarzy Słoweńskich pisarzom pochodzącym z Europy Środkowej.

2015 - Nagroda Literacka "Nike" (powtórnie); laureatka Nagrody Czytelników - za powieść "Księgi Jakubowe".

2015 - Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii: Literatura - za "Księgi Jakubowe".

2015 - Gwarancja Kultury w kategorii: Literatura - za "Księgi Jakubowe".

2015 - Międzynarodowa Nagroda Brueckepreis, przyznawana przez Zgorzelec i Goerlitz - w dowód uznania za działalność na rzecz porozumienia między narodami.

2017 - Międzynarodowa Nagroda Literacka samorządu Sztokholmu - za powieść "Księgi Jakubowe".

2017 - Gwiazda w Alei Gwiazd Literatury przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Mińsku Mazowieckim.

2017 - Nagroda IX Kongresu Kobiet w Poznaniu.

2018 - Nagroda Polcul Foundation - za działalność społeczną w dziedzinie kultury na Dolnym Śląsku.

2018 - The Man Booker International Prize - za powieść "Bieguni" w tłumaczeniu na angielski Jennifer Croft, wydaną pod angielskim tytułem "Flights" (Fitzcarraldo Editions).

2018 - nominacja w kategorii: Najlepszy scenariusz do Polskiej Nagrody Filmowej "Orzeł".

2018 - Nagroda Culture.pl Superbrands.

2019 - Literacka Nagroda Nobla za rok 2018 - "za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia".

2019 - Nagroda Laure-Bataillon dla najlepszej książki przełożonej na język francuski - za powieść "Księgi Jakubowe".

2022 - Nominacja do Nagrody The Man Booker International Prize za książkę ''Księgi Jakubowe''.

2023 - Nagroda literacka ''Literary Flame” na VII Międzynarodowym Festiwalu Literatury ''Ćirilicom” w Budvie.

Odznaczenia, Honory

2001 - Tytuł Honorowej Obywatelki Nowej Rudy.

2010 - Srebrny Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis".

2016 - Tytuł "Zasłużona dla Miasta Wałbrzycha".

2018 - Odznaka Honorowa Złota Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego.

2019 - Odznaka Honorowa Powiatu Kłodzkiego.

2019 - Tytuł Honorowej Obywatelki Wrocławia.

2020 - Doktor Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego.

2021 - Doktor Honoris Causa Uniwersytetu Wrocławskiego.