Literacka Nagroda Nobla 2025

Nobel w dziedzinie literatury to jedna z tych nagród, która co roku budzi ogromne emocje i poruszenie. Nie inaczej będzie zapewne w tym roku. Zanim zostanie wręczona krąży lista nazwisk faworytów, którzy mogą na nią liczyć. Wśród nich znalazła się również Polka. Literacka Nagroda Nobla w 2025 roku dla László Krasznahorkaia, węgierskiego pisarza i scenarzysty. Tuż po godzinie 13:00 9 października 2025 ogłoszono, że laureatem literackiej Nagrody Nobla został Węgier László Krasznahorkaia. Nagroda Nobla jest przyznawana od 1901 roku. Oprócz literatury także za zasługi na rzecz pokoju oraz za wybitne osiągnięcia naukowe - w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii, a także ekonomii. Oprócz złotych medali i kaligrafowanych dyplomów, laureaci otrzymają 11 milionów koron szwedzkich, czyli ponad 4,2 miliona złotych. Literacką Nagrodą Nobla zostało dotąd wyróżnionych 121 osób (117 razy, a czterokrotnie nagrodę przyznano dwóm osobom).

Węgier László Krasznahorkaia laureatem literackiej Nagrody Nobla

László Krasznahorkai, ur. 5 stycznia 1954 w Gyuli na Węgrzech, to węgierski pisarz i scenarzysta, znany z postmodernistycznych, melancholijnych i dystopijnych powieści, w tym Szatańskiego tango i Melancholii oporu. Jest laureatem licznych prestiżowych nagród, w tym Międzynarodowej Nagrody Bookera (2015) i Narodowej Nagrody Książkowej (2019) w kategorii literatury tłumaczonej. W swojej karierze pracował jako redaktor, a od 1985 roku jest pisarzem na wolnym statku, a także przyjacielem i współpracownikiem reżysera Béla Tarra. Po raz pierwszy opuścił rządzone przez Kádára Węgry w 1987 roku, spędził rok w Berlinie Zachodnim jako gość specjalny DAAD. Od czasu upadku bloku wschodniego stale zmienia miejsce zamieszkania. Często wraca do Niemiec oraz na Węgry, ale pojawia się też we Francji, Hiszpanii, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Holandii, Włoszech, Grecji, Chinach i Japonii. Od 1985 jego przyjaciel, Béla Tarr, kręci filmy niemal wyłącznie na podstawie jego książek. W ten sposób powstały Szatańskie tango oraz Harmonie Werckmeistera. Pracowali również razem przy ostatnim filmie Tarra, Koniu turyńskim, a autor pomagał reżyserowi w każdej istotnej kwestii. Otrzymał wiele nagród i odznaczeń, między innymi najważniejszą nagrodę państwową, Nagrodę Kossutha. Został członkiem Digitális Irodalmi Akadémia. W 2008 był gościł jako profesor Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego. W 2010 otrzymał w Berlinie Nagrodę Brücke Berlin. W 2014 otrzymał America Award za całokształt twórczości, a w 2019 National Book Award w kategorii najlepsze tłumaczenie, które przygotowała Ottilie Mulzet. Ma trzy córki: Katę, Ágnes i Emmę. Jego druga żona, Dorka Krasznahorkai jest sinolożką i typografką, Od 2007 mieszkają w Berlinie. W listopadzie 2010 László Krasznahorkai był gościem 2. Międzynarodowego Festiwalu Literatury im. Josepha Conrada w Krakowie. Jego dzieła wielokrotnie nagradzano nie tylko na Węgrzech, gdzie otrzymał najwyższe państwowe wyróżnienie w dziedzinie kultury, nagrodę Kossutha. Już od pierwszej powieści, "Szatańskiego tanga" wydanego w 1985 roku, wiadomo było, że jest Krasznahorkai jest autorem nieprzeciętnym, obdarzonym wyjątkową wrażliwością i spostrzegawczością. Laszlo Krasznahorkai napisał w sumie czternaście powieści, z których tylko nieliczne doczekały się polskiego przekładu i wydania. Wspólnie z reżyserem Belą Tarr pracował nad przełożeniem swoich dzieł na język filmu. W Polsce ostatnie polskie wydanie jednej z jego książek trafiło na półki sklepowe w 2011 roku. Tymczasem, jak przekonuje Szwedzka Akademia, przekładu powinny doczekać się nie tylko "Szatańskie tango", "Melancholia sprzeciwu" czy "Wojna i wojna". W laudacji noblowskiej wymieniono też melancholijną i filozoficzną "A mountain to the North, a lake to the South, paths to the West, a river to the East" czy "Destruction and sorrow beneath the Heavens". Być może wraz z Nagrodą Nobla w Polsce doczekamy się nowych tłumaczeń węgierskiego pisarza.

Ważniejsze dzieła:

Szatańskie tango (węg. Sátántangó, 1985, polskie wyd. 2004) w tłumaczeniu Elżbiety Sobolewskiej.

Melancholia sprzeciwu (węg. Az ellenállás melankóliája, 1989, polskie wyd. 2007) w tłumaczeniu Elżbiety Sobolewskiej.

Wojna i wojna (węg. Háború és háború, 1999, polskie wyd. 2011) w tłumaczeniu Elżbiety Sobolewskiej.

Wspólnie z reżyserem i scenarzystą Bélą Tarrem jest autorem kilku scenariuszy filmowych m.in. do adaptacji filmowej Szatańskiego tanga.

Źródło:

Gazeta.pl, 9 października 2025.